Felieton

Autor
Alojzy Lysko: Uczymy się pisać i czytać po śląsku

Prowda ô dziejach Gōrnego Ślōnska

Prowda ô dziejach Gōrnego Ślōnska

ilustracja

Czasy, kiere minyły, to dzieje, a spisane dzieje – to historio. W ludziach je jakoś wrodzōno potrzeba poznanio minionych lot. Ôd downa nodli sie w kożdej społeczności tacy, co chytali za piōro i we swych zapiśnikach prōbowali upamiyntnić rōżne fakta rodzinne, miejscowe a niyroz i światowe. Wszystko po to, aby je zachować dlo potomnych. My sam, na Gōrnym Ślōnsku takich domorōsłych piśmiorzi mieli moc. Zapiski niykierych z nich leżōm w Bibliotyce Ślōnskij ôd lot i mało wto do nich zaglōndo. A już wtoś z władzy niy zaglōndo tam wcale. Takich pamiōntek władza niy uznowo.

Kożdo tukej władza ôd bardzo downa chciała mieć swoja prowda ô przeszłości Gōrnego Ślōnska. Tako prowda, kiero by ji służyła. Beztōż kożdo szukała historykōw, kierzi by ji tako prowda pisali. To wiymy, że te historyki – fachowce po uniwersytetach – mieli ôstro przikozane, żeby dzieje spisywać podług ôbiektywnej prowdy, czyli tak, jak richtig było. No, ale jedne gorliwce i drugi tyż niy pisali, jak richtig było, ino to, czego ôczekiwała po nich władza.

Niy dziwejmy sie bezto, że tak napisano historio jest jednōm wielgōm niyprowdō. Tym, co sie nikej niy wydarziło. Niy bydymy wymiyniać tych fałszywych historyji Gōrnego Ślōnska (niymieckich, polskich, czeskich i in.) napisanych na zamōwiyni polityczne. Powiymy ino, że niy idzie pojōńć, żeby zawodowe historyki tak nisko upadły i tak mōgły ćmić nōrōd. Niy idzie tyż pojōńć, że ludzie poradzōm ślepo wierzić, co piszōm w gazetach abo pokazujōm w anongach telewizyjnych i internetowych. Jak te machery robiōm ludzi za błozna.

Zapamiyntejmy! Ludzie chcōm poznać dzieje miejsca, kaj żyjōm, ale chcōm czystej prowdy, a niy kalnej wody. Prowda ô Gōrnym Ślōnsku jest jedna – ślōnsko! Beztōż trzeja wiyncyj czytać prostych piśmiorzi, a mynij suto ôpłocanych niykierych historykōw a dziynnikorzy.

Alojzy Lysko

Słowniczek

Nodli – znajdowali

Sam – tu

Dodaj swój komentarz

Wywiad

ilustracja

Uczeń z depresją

Rozmowa z Elizą Cieślikowską, psychologiem ze szpitala Megrez

więcej

Stare fotografie

ilustracja

Mąż wyrusza na wojnę

Maria Piekorz (1879-1951), szanowana akuszerka bojszowska z pierwszym mężem Grelą, który jako marynarz poległ na I wojnie światowej.

więcej

Echo historii

ilustracja

Zbyt bogaci na niepodległość

Rok temu jesienią poświęciliśmy wielki tekst odradzaniu się państwa polskiego w 1918 roku. W końcu to setna rocznica niepodległej. Jednak u nas mało kto wtedy o Polsce myślał. Tutaj wtedy najważniejszym tematem było, czy uda się stworzyć państwo śląskie. A grudzień był akurat tym miesiącem, gdy w tej sprawie działo się najwięcej.

więcej

W naszej kuchni

ilustracja

Cynamon!

Pamiętam prześmieszną rozmowę między moim ojcem a jego łódzkim przyjacielem. Ojciec zawsze przekonywał go, że oryginalna mowa śląska, a nie jej kabaretowe podróbki, bardziej podobna jest do języka czeskiego niż polskiego. Tamten kiedyś wracając z Czech, zagadnął: jeśli tak, to powiedz, jak po czesku będzie cynamon. Ojciec: skurzica? Adriana zamurowało: rzeczywiście, skurice… Mnie nie, bo w domu mojej babci i ojca zawsze mówiono skurzica. Nie bez sensu, bo to przecież skóra drzewa. Idą święta, więc czas na skurzicę!

więcej

Reportaż

ilustracja

Kup sobie swoją kurtkę

Co jakiś czas każdy z nas staje przed faktem kiedy szafa się nie domyka a nowo nabytych ubrań nie ma już gdzie chować. Z tym problemem mierzą się głównie panie. Wtedy też przychodzi czas na wietrzenie szaf i sortowanie, w czym jeszcze zamierzamy chodzić, a w czym już raczej nie. I chociaż jej zawartości nadaje się jeszcze do noszenia, moda tak szybko się zmienia, że większość z ubrań albo wyszła z mody, albo już przestała się nam podobać. Dochodzimy do wniosku że trzeba się ich pozbyć i zrobić trochę miejsca na nowe rzeczy.

więcej

Naszym tropem

ilustracja

Planowany przy jeziorze

Kanał Wisła-Odra to inwestycja jeszcze bardziej mityczna, niż budowa nowej nitki drogi S-1, mającej od Mysłowic, przez Ustroń prowadzić na Słowację. Budowa planowanej od dobrych dwudziestu lat S-1 może się znów przesunąć, gdyż podobno zastrzeżenia zgłasza (w okolicach Bierunia i Oświęcimia) UNESCO. Natomiast Kanał Śląski Odra-Wisła, o którym mówi się od lat ponad pięćdziesięciu ma planowaną nową trasę, która tym razem ma prowadzić tuż przy Jeziorze Paprocańskim.

więcej

Partnerzy