Felieton

Autor
Alojzy Lysko: Uczymy się pisać i czytać po śląsku

Ziymia sie nōm ôdwdziyńczy

Ziymia sie nōm ôdwdziyńczy

ilustracja

Żyjymy pod gōrnoślōnskim niebym. Wto mo coś wiary w sobie, rzyko do tego nieba, dziynkuje za życi, zdrowi, że jest syty i mo dach nad gowōm. A co pokorniejszy, prosi tyż kożdy dziyń ô pomoc i ôbrona ȏd złego.
  A czy rzykōmy do ziymi, kiero nos nosi? Przeca do ziymi mōmy bliżyj, niż do nieba - widzymy jōm, mogymy jōm pomacać, nawet skosztować. Ziymi godziłoby sie dziynkować nojsōmprzōd, bo nos kormi, ôdziywo, ôblyko, raduje swōm urodōm. Czymu do nij niy rzykōmy, czymu ji niy dziynkujymy?
  Czy wto kiej napisoł jako modlitewka uwielbiajōnco naszo ziymiczka, czy wto kaj klynknōn na kolana i pocałowoł jōm i przeżegnoł? Jaaa, robili to nasi ôjcowie, jak szczyśliwie do dōm wracali z wojny. Ino ujrzeli ôjczysto zogroda, padali na kolana i tak szli aż pod rodzinny prōg. A płakali jak dzieci! Szanowoł tyż rodzinno ziyma świynty papiyż Wojtyła. Za kożdym razym, jak wysiadoł ze fligra, klynkoł na ôba kolana i całowoł ziym z wielgōm czciō m. Tropiōny cliwotōm w dalekim Rzimie, dobrze wiedzioł, że ziymia mo sie czcić i uwielbiać tak samo, jak niebo. Jeli niy mocnij.
  Ale ziymia niy wymogo, żeby jōm uwielbiać. Ziymia chce, żeby jōm ino szanować, a przede wszystkim słuchać, bo ôna sztyjc do nos przemowio. Wypowiado nōm swe radości i smutki, jynczy, jak jōm wto gwołci i błago
ô pomoc, jak dzieje sie ji krziwda.  Bo sama sie już bronić niy poradzi, bo niyroz widzymy, jak z kożdōm wiosnōm sieje kwiotki nawet na nojohydniejszych ludzkich hasiokach, wysypiskach, na ruinach, betonach, zatrutych wodach. A my tego niy widzymy, jak sie zmogo!
  Ziymia przemowio do nos bez ustanku, cōż kiej tego niy chcymy słyszeć. Beztōż na naszyj gōrnoślōnskij rodni żodyn niy klynko i niy rzyko. Klynkać i rzykać niy musi, bele by jōm słuchoł, bele by wiedzioł, że ôna istnieje i mo swoji potrzeby, że niyroz ciyrpi i czeko ratunku. Klynkać i rzykać żodyn niy musi, bele by odpowiadoł na jeji wołania. Bo ôdpowiadać znaczy brać ODPOWIEDZIALNOŚĆ –jak nos uczy prof. Zbigniew Kadłubek. Odpowiadać znaczy SZANOWAĆ, MIŁOWAĆ.
 Miłujmy ziymia, na kierej żyjymy, brońmy jōm przed gizdami, kierzy jōm niszczōm i ôszpecajōm. Jeli chcymy coś zdrowyj ziymi przekozać wnukom, retujmy kożdy kwadratmeter górnoślōnskij ziymi. Ôna sie nōm ôdwdziyńczy – przijmie nos do swego łona,  kiej pominymy.

 Zasłyszał  Alojzy LYSKO


Słowniczek:
Rzykać - modlić się
Fliger – samolot
Beztōż – dlatego

Dodaj swój komentarz

Wywiad

ilustracja

Uczeń z depresją

Rozmowa z Elizą Cieślikowską, psychologiem ze szpitala Megrez

więcej

Stare fotografie

ilustracja

Mąż wyrusza na wojnę

Maria Piekorz (1879-1951), szanowana akuszerka bojszowska z pierwszym mężem Grelą, który jako marynarz poległ na I wojnie światowej.

więcej

Echo historii

ilustracja

Zbyt bogaci na niepodległość

Rok temu jesienią poświęciliśmy wielki tekst odradzaniu się państwa polskiego w 1918 roku. W końcu to setna rocznica niepodległej. Jednak u nas mało kto wtedy o Polsce myślał. Tutaj wtedy najważniejszym tematem było, czy uda się stworzyć państwo śląskie. A grudzień był akurat tym miesiącem, gdy w tej sprawie działo się najwięcej.

więcej

W naszej kuchni

ilustracja

Cynamon!

Pamiętam prześmieszną rozmowę między moim ojcem a jego łódzkim przyjacielem. Ojciec zawsze przekonywał go, że oryginalna mowa śląska, a nie jej kabaretowe podróbki, bardziej podobna jest do języka czeskiego niż polskiego. Tamten kiedyś wracając z Czech, zagadnął: jeśli tak, to powiedz, jak po czesku będzie cynamon. Ojciec: skurzica? Adriana zamurowało: rzeczywiście, skurice… Mnie nie, bo w domu mojej babci i ojca zawsze mówiono skurzica. Nie bez sensu, bo to przecież skóra drzewa. Idą święta, więc czas na skurzicę!

więcej

Reportaż

ilustracja

Kup sobie swoją kurtkę

Co jakiś czas każdy z nas staje przed faktem kiedy szafa się nie domyka a nowo nabytych ubrań nie ma już gdzie chować. Z tym problemem mierzą się głównie panie. Wtedy też przychodzi czas na wietrzenie szaf i sortowanie, w czym jeszcze zamierzamy chodzić, a w czym już raczej nie. I chociaż jej zawartości nadaje się jeszcze do noszenia, moda tak szybko się zmienia, że większość z ubrań albo wyszła z mody, albo już przestała się nam podobać. Dochodzimy do wniosku że trzeba się ich pozbyć i zrobić trochę miejsca na nowe rzeczy.

więcej

Naszym tropem

ilustracja

Planowany przy jeziorze

Kanał Wisła-Odra to inwestycja jeszcze bardziej mityczna, niż budowa nowej nitki drogi S-1, mającej od Mysłowic, przez Ustroń prowadzić na Słowację. Budowa planowanej od dobrych dwudziestu lat S-1 może się znów przesunąć, gdyż podobno zastrzeżenia zgłasza (w okolicach Bierunia i Oświęcimia) UNESCO. Natomiast Kanał Śląski Odra-Wisła, o którym mówi się od lat ponad pięćdziesięciu ma planowaną nową trasę, która tym razem ma prowadzić tuż przy Jeziorze Paprocańskim.

więcej

Partnerzy