Felieton

Autor
Alojzy Lysko: Uczymy się pisać i czytać po śląsku

Powożyć sie na mōwiyni

Powożyć sie na mōwiyni

ilustracja

Stare Ślōnzoki padały - „Je to cnota nad cnotami trzimać jynzyk za zymbami”. Mieli recht, bo dziynka tymu nasze plymie przetwało. Bez cołki wieki tela sie u nos plōngło rōżnistych chacharōw, kierzi nos nażyrali i ubijali, że doprowdy lepij było siedzieć cicho i przikwolać.
No, ale teroz mōmy 21. wiek. Gōrnoślōnzoki niy muszōm już być milczkami, wiyncyj pedzieć, niy powinni nimi być! Dzisio milkliwość może być uznano za strach przed czymś; za poddaństwo. Jeśli gymbōw niy ôtwiyrajōm starzi, to sie niy ma co dziwać, bo w pamiyńci jim siedzi, co wyrobiali z nimi bez wojna i za wczesnyj komuny. Ale młodzi dzisio tego niy pamiyntajōm, tyj traumy niy majom, tōż niy majōm sie czego boć. Muszōm ino głośno wymowiać, czego chcōm i co jich boli. Niy wolno jim milczeć! Wto milczy, wyrzeko sie prowdy, wyrzeko sie swej podmiotowości, niy ma go na świecie. Wto milczy, je we wszystkim posłuszny, znaczy sie jest niewolnikiym, daje znać, że wszystko jest dobrze jak jest.
Beztōż kożdo władza milczka lekceważy, uznaje za niypotrzebnego, zbyndnego. U nos padali: doł sie spodobać. Majom go za taki popychadło, z kierym idzie wyczyniać wszystko: potrōncać, poniżać, zastraszać, ôkrodać, weryfikować, sekować, przesiedlać, wypyndzać... Bo ôn nic niy powiy, bo sie niy jergnie, bo wszystko przijmie bez szymranio. Doł się spodobać…
Dzisio już wiymy, że ta gōrnoślōnsko milkliwość stała sie prziczynōm naszego tragicznego losu. Bo jakby nasze utropiynia i boleści były w pora wysłowiōne, wyryczane, z ôdwogōm ôpisane – może niy byłoby tela ciyrpiynio,
a świat by sie dowiedzioł prowdy, co my tu przeszli.
Do młodych – jo, stary - sie zwracōm: Musicie sie powożyć na mōwiyni, musicie pedzieć, czego chcecie, głośno i wyrażnie pedzieć! Wtynczos świat bydzie wiedzioł, że istniejecie jako ludzie, a niy przedmioty, że mocie swoji prawa dane wōm ôd natury i Pana Boga.  

 Zasłyszał Alojzy LYSKO

 

Dodaj swój komentarz

Wywiad

ilustracja

Uczeń z depresją

Rozmowa z Elizą Cieślikowską, psychologiem ze szpitala Megrez

więcej

Stare fotografie

ilustracja

Mąż wyrusza na wojnę

Maria Piekorz (1879-1951), szanowana akuszerka bojszowska z pierwszym mężem Grelą, który jako marynarz poległ na I wojnie światowej.

więcej

Echo historii

ilustracja

Zbyt bogaci na niepodległość

Rok temu jesienią poświęciliśmy wielki tekst odradzaniu się państwa polskiego w 1918 roku. W końcu to setna rocznica niepodległej. Jednak u nas mało kto wtedy o Polsce myślał. Tutaj wtedy najważniejszym tematem było, czy uda się stworzyć państwo śląskie. A grudzień był akurat tym miesiącem, gdy w tej sprawie działo się najwięcej.

więcej

W naszej kuchni

ilustracja

Cynamon!

Pamiętam prześmieszną rozmowę między moim ojcem a jego łódzkim przyjacielem. Ojciec zawsze przekonywał go, że oryginalna mowa śląska, a nie jej kabaretowe podróbki, bardziej podobna jest do języka czeskiego niż polskiego. Tamten kiedyś wracając z Czech, zagadnął: jeśli tak, to powiedz, jak po czesku będzie cynamon. Ojciec: skurzica? Adriana zamurowało: rzeczywiście, skurice… Mnie nie, bo w domu mojej babci i ojca zawsze mówiono skurzica. Nie bez sensu, bo to przecież skóra drzewa. Idą święta, więc czas na skurzicę!

więcej

Reportaż

ilustracja

Kup sobie swoją kurtkę

Co jakiś czas każdy z nas staje przed faktem kiedy szafa się nie domyka a nowo nabytych ubrań nie ma już gdzie chować. Z tym problemem mierzą się głównie panie. Wtedy też przychodzi czas na wietrzenie szaf i sortowanie, w czym jeszcze zamierzamy chodzić, a w czym już raczej nie. I chociaż jej zawartości nadaje się jeszcze do noszenia, moda tak szybko się zmienia, że większość z ubrań albo wyszła z mody, albo już przestała się nam podobać. Dochodzimy do wniosku że trzeba się ich pozbyć i zrobić trochę miejsca na nowe rzeczy.

więcej

Naszym tropem

ilustracja

Planowany przy jeziorze

Kanał Wisła-Odra to inwestycja jeszcze bardziej mityczna, niż budowa nowej nitki drogi S-1, mającej od Mysłowic, przez Ustroń prowadzić na Słowację. Budowa planowanej od dobrych dwudziestu lat S-1 może się znów przesunąć, gdyż podobno zastrzeżenia zgłasza (w okolicach Bierunia i Oświęcimia) UNESCO. Natomiast Kanał Śląski Odra-Wisła, o którym mówi się od lat ponad pięćdziesięciu ma planowaną nową trasę, która tym razem ma prowadzić tuż przy Jeziorze Paprocańskim.

więcej

Partnerzy