Felieton

Autor
Alojzy Lysko: Uczymy się pisać i czytać po śląsku

Gōrnoślōnski legyndy wojynne

Gōrnoślōnski legyndy wojynne

ilustracja

Kożdo wojna to niyszczyści. Jedni tracōm na wojnie życi, drudzy, choć życi wyniesōm cało, długo niy poradzōm zapomnieć przeżytego tam strachu, głodu, bōlu, roztolicznego udrynczynio.
  Godo sie, że bez ôstatnio wojna życi postradało dobrze ponad sto tysiyńcy Gōrnoślōnzokōw - wojokōw. Tela samo, a możno
i wiyncyj boleśnie ôpłakiwało tych poginionych. Lankorziły sie matki, lamynciły baby, biydziły sie siyroty – ciyrpiały całe familije, podwiyl jim ôczy niy wyschły ôd płaczu. Do dzisio w kożdej takij rodzinie żyjōm jeszcze smutne wspomniynia po zabitym bracie, chopie, ôjcu, ujku, starziku. Jakby wszystki te rodzinne legyndy zebrać, powstałaby przeôgromno ksiynga ino jednej ślōnskij prowdy. Jednewj, bo innych prowd jest u nos dużo, dużo wiyncyj.
  Niydowno jedna naszo czytelniczka ôkludziła  nōm tako  historio.
  Na wojna musiało iść dwu braci: młodszy Alojz i starszy Wichtōr. Matka, jak jich żegnali, prosili starszego:
 - Dej pozōr na brata. Tyś starszy, ty mie tam zastympujesz...
  Ôba sie dostali do Holandyji. Tymu starszymu udało sie przedostać do aliantōw, tyn młodszy podł pod Arnhem, jako wojok niymiecki.
 Wichtōr ô śmierci brata sie dowiedzioł dopiyro po wojnie. Znod jego grōb, odwiydzoł go i popłakiwoł:
  - Jo cie, braciszku, niy ôpuszcza! – tak przysiyngoł na  smyntorzu.
  Czas lecioł. Holyndry dobrzy ludzie, przoli robotnym Ślōnzokōm. Wichtōr poznoł tam dziołcha do życio i sie
z niōm ôżynił. Jednak ô Gōrnym Ślōnsku niy zapominoł. Ciōngło go do dōm. Czasym niyznośnie. I roz niy wytrzimoł. Namōwił baba, spakowali sie i ... jak mieli wychodzić z chałpy, we dźwiyrzach pokozoł sie jim Alojz i do Wichtora tak przegodoł:
  - A pedziołeś, że mie niy ôpuścisz?
  Zamurowało jich! Wrōcili sie nazod i dalij żyli we wielgij tynsknocie za rodzinnymi stronami.
  Jeszcze dwa razy Wichtōr prōbowoł wyjechać i za kożdym razym Alojz stawoł mu we dźwiyrzach i wytykoł:
- A pedziołeś, że mie tu niy zostawisz samego!
  Wichtōr usłuchnōn brata, zeżył w tyj Holandyji, a testamyncie napisoł, żeby go pochować przi bracie. Synowie spełnili wolo ôjca – ôba se teroz śpiōm społym w holynderskij ziymi. Wieczny jim odpoczynek.
  Tela  dobrego uczyniła wojna! Tōż trzeja spytać, czymu dzisio jedne guptoki we wojna sie bawiōm, czymu sie jednym wojna zaś podobo? Mało jest innego ciyrpiynio miyndzy ludziami? Mało innego niyszczyścio?   

 Zasłyszał   Alojzy LYSKO

 

Dodaj swój komentarz

Wywiad

ilustracja

Uczeń z depresją

Rozmowa z Elizą Cieślikowską, psychologiem ze szpitala Megrez

więcej

Stare fotografie

ilustracja

Mąż wyrusza na wojnę

Maria Piekorz (1879-1951), szanowana akuszerka bojszowska z pierwszym mężem Grelą, który jako marynarz poległ na I wojnie światowej.

więcej

Echo historii

ilustracja

Zbyt bogaci na niepodległość

Rok temu jesienią poświęciliśmy wielki tekst odradzaniu się państwa polskiego w 1918 roku. W końcu to setna rocznica niepodległej. Jednak u nas mało kto wtedy o Polsce myślał. Tutaj wtedy najważniejszym tematem było, czy uda się stworzyć państwo śląskie. A grudzień był akurat tym miesiącem, gdy w tej sprawie działo się najwięcej.

więcej

W naszej kuchni

ilustracja

Cynamon!

Pamiętam prześmieszną rozmowę między moim ojcem a jego łódzkim przyjacielem. Ojciec zawsze przekonywał go, że oryginalna mowa śląska, a nie jej kabaretowe podróbki, bardziej podobna jest do języka czeskiego niż polskiego. Tamten kiedyś wracając z Czech, zagadnął: jeśli tak, to powiedz, jak po czesku będzie cynamon. Ojciec: skurzica? Adriana zamurowało: rzeczywiście, skurice… Mnie nie, bo w domu mojej babci i ojca zawsze mówiono skurzica. Nie bez sensu, bo to przecież skóra drzewa. Idą święta, więc czas na skurzicę!

więcej

Reportaż

ilustracja

Kup sobie swoją kurtkę

Co jakiś czas każdy z nas staje przed faktem kiedy szafa się nie domyka a nowo nabytych ubrań nie ma już gdzie chować. Z tym problemem mierzą się głównie panie. Wtedy też przychodzi czas na wietrzenie szaf i sortowanie, w czym jeszcze zamierzamy chodzić, a w czym już raczej nie. I chociaż jej zawartości nadaje się jeszcze do noszenia, moda tak szybko się zmienia, że większość z ubrań albo wyszła z mody, albo już przestała się nam podobać. Dochodzimy do wniosku że trzeba się ich pozbyć i zrobić trochę miejsca na nowe rzeczy.

więcej

Naszym tropem

ilustracja

Planowany przy jeziorze

Kanał Wisła-Odra to inwestycja jeszcze bardziej mityczna, niż budowa nowej nitki drogi S-1, mającej od Mysłowic, przez Ustroń prowadzić na Słowację. Budowa planowanej od dobrych dwudziestu lat S-1 może się znów przesunąć, gdyż podobno zastrzeżenia zgłasza (w okolicach Bierunia i Oświęcimia) UNESCO. Natomiast Kanał Śląski Odra-Wisła, o którym mówi się od lat ponad pięćdziesięciu ma planowaną nową trasę, która tym razem ma prowadzić tuż przy Jeziorze Paprocańskim.

więcej

Partnerzy